Guðrún Kristjánsdóttir

Ég hugsa um náttúruna í landinu og manneskjunni



Rætt við Guðrúnu Kristjánsdóttur sem sýnir olíumálverk í listasalnum Nýhöfn í Hafnarstræti.



Guðrún Kristjánsdóttir í vinnustofu sinni.



Listamenn geta þess stundum er þeir lýsa sköpunarferli verka sinna að svo virðist sem sjálft listaverkið taki af þeim völdin einhversstaðar á leiðinni og þeir verði þjónar þess. Guðrún Kristjánsdóttir myndlistarkona hefur oftsinnis orðið fyrir þessu að eigin sögn, en það má einnig segja að myndlistin hafi tekið af henni völdin í víðtækri merkingu. Guðrún lærði hjúkrun og starfaði sem hjúkrunarkona um nokkurra ára skeið. „Þrátt fyrir að mér líkaði starf mitt mjög vel vissi ég að það ætti ekki fyrir mér að liggja að starfa við hjúkrun allt mitt líf," segir hún og bætir við að hún sé alin upp við myndlist og áhuginn fyrir henni hafi alltaf verið fyrir hendi. Árið 1972 hefur hún nám við Myndlistaskólann í Reykjavík í frístundum sínu. Fimm árum síðar fer hún ásamt eiginmanni og tveimur börnum til borgarinnar Aix í Frakklandi til frekara náms í myndlist. „Ég var nokkurskonar gestanemi og það var enginn sem yrti á mig eða sinnti á nokkurn hátt, að einum kennara undanskildum sem reyndist mér ákaflega vel." Seinni veturinn var Guðrún tekin í hópinn og lauk öðru árinu með besta vitnisburði. Þegar heim var komið tóku við kennslustörf í eitt ár og síðan hjúkrunin aftur og myndlistin í öllum frítímum. En það var ekki fyrr en árið 1984 að Guðrún helgar myndlistinni alla krafta sína: „Og þá fann ég að ég var komin á þá braut sem ég hafði alla tíð hugsað mér."


Pappír og olía


Guðrún hélt sýningu á Kjarvalsstöðum í október árið 1986 og sýndi þar einkum klippimyndir úr pappír. Pappírinn hafði hún gert sjálf: „Ég byrjaði að búa til pappír árið 1978 og þá vegna þess að mig vantaði pappír til að þrykkja á grafíkmyndir. Smám saman þróuðust aðferðirnar sem ég notaði og ég fór að lita massann sem pappírinn er gerður úr. Að því kom svo að mér fannst hann of fallegur til að mála eða teikna á hann og þá fór ég að klippa úr honum ýmis form og raða saman." Það má auðveldlega rekja áhrif frá klippimyndunum í olíumálverkunum. Fyrstu olíuverkin báru þess rækilega vitni og enn er Guðrún að glíma við heila fleti: „Ég finn mig mjög vel í þessum heilu formum, þau virðast henta mér mjög vel."





Sumir myndlistarmenn eyða stærstum hluta vinnu sinnar í það að gera skyssur, eða gera frummyndir úr marglitum pappír sem þeir raða saman. Guðrún velur í rauninni erfiðustu leiðina. Hún byrjar oftast á því að skyssa með svartkrít á strigann og ræðst síðan á hann með málningunni. Þrátt fyrir að verk hennar beri einhvern keim „konkret"-mynda, þá eru þau frábrugðin þeim að því leyti að myndir hennar byggjast á einhverri tilfinningu eða hugsun sem hún vill koma á strigann. Hún hugsar myndirnar ekki í upphafi sem hreinan leik að formum og litum: „Hvatinn er alltaf einhver tilfinning, sem býr innra með mér þó svo að það gerist kannski síðar á ferlinum að myndin sjálf taki yfir."


Maður og náttúra


En hver er þessi tilfinning sem Guðrún vill koma til skila? Það liggur einfaldast við að líta fyrst á heiti myndanna og síðan á náttúruna fyrir utan gluggann. En þar með er ekki sagt að myndir Guðrúnar séu landslags- eða náttúrumyndir. Miklu fremur er hægt að líta á þær sem tjáningu fyrir hina eilífu baráttu þeirra andstæðu afla sem gefa lífinu næringu og gildi. Og þá gildir einu hvort um er að ræða manneskjur eða náttúru: „Ég hugsa um náttúruna í landinu og manneskjunni. Það er samsvörun þar á milli. í rauninni algjör samsvörun. Ef við hugsum um græna fláka sem berjast fyrir lífi sínu á svörtum sandinum, þá er ekki erfitt að sjá samsvörun í því og lífi fólks. En ég leita samt ekki að algjörri kyrrð í myndum mínum. Ég vil hafa sveiflu, spennu í þeim eins og í lífinu sjálfu. Að lýsa þessum hugsunum í orðum er ákaflega erfitt og það er svo hætt við að það verði innantómt og lágkúrulegt."





Guðrún er ótrúlega kjarkmikil myndlistarkona. Hún skirrist ekki við að mála yfir myndir sínar og það hvarflar ekki að henni að taka ljósmyndir af þeim áður en hún málar yfir, í því augnamiði að geyma hugmyndina. Þetta þýðir aðeins það eitt að hún efast aldrei um að hún hafi nægilegt hugmyndaflug til að ráðast í nýja mynd. Reyndar getur hún þess að hún hafi aldrei skilið að hlutir eins og málverk væru svona óendanlega merkilegir.


Skilaboð eða sjálfstjáning?


Þeir heimspekingar sem einkum leggja sig eftir að greina samtímann telja sig hafa merkt hjá listamönnum okkar tíma tilhneigingu til sjálfstjáningar á kostnað boðskipta. Þessi hneigð er rakin til brostinnar framtíðartrúar nútímafólks, sem kýs þá frekar að loka sig inni í sjálfu sér. En hvaða augum lítur Guðrún Kristjánsdóttir myndir sínar. „Ef ég finn að fólk langar að eignast mynd eftir mig, þá gleður það mig innilega. Ég verð þakklát inni í mér. Ég get ekki sagt eins og sumir málarar að þegar mynd er búin þá sé hún ekki lengur til fyrir mér. Á þennan hátt eru myndir mínar líklegast skilaboð."





Þorgeir Ólafsson
Lesbók Morgunblaðsins, 11.03.1988
Hlekkur á gagn