Róska

Siðferði og sönn ást



Veldi tilfinninganna og súrrealistarnir


Ástarsögurnar gegnum tímann eru óendanlega margar. Flestar hafa þær þó sameiginlegt að elskendurnir af hinum breytilegustu ástæðum ná þar aldrei að njótast. Siðferðið (mórallinn) hefur ætíð boðað algjört frústrasjón, jafnt á sviði ástarinnar sem öðru, í okkar kapitalíska neysluþjóðfélagi. Samkvæmt kenningum þess hefðu Rómeó og Júlia orðið hundleið hvort á öðru ef þau hefðu fengið að njófast og upplifa tilfinningar sínar á eðlilegan hátt. Og enn í dag lætur fólk bjóða sér upp á sögu þeirra, sem ímynd sannrar ástar — eða hreinnar ástar, eins og það myndi vera orðað á kristilegan máta.

Og það er einmitt hin kristna kirkja, sem sjálf boðar „ást og bræðralag", sem er einn fyrsti og langlífasti óvinur ástarinnar. Hún hefur notfært sér ástina út í ystu æsar til þess að hafa hemil á fólki, og skipta þvi niður i gott og illt eftir aðferðinni: þú átt að elska mig því það er ást sem ég boða. Á meðan er hin eðlilega og ódauðlega tilfinning sem lifir meðal manna kölluð synd. Sönn ást er ekki til nema þvi einungis að hún sé frjáls, sprottin upp án allra hafta og án þess að valkostir séu settir. Þannig brýtur hún líka allar reglur kapítalismans, eignarrétturinn er að engu hafður, skipulag fjölskyldunnar óvirkt, siðferði kirkjunnar er sett í rúst, og ástin þar með kölluð synd eða klám.



Hvaða ást og bræðralag boðar kirkjan?



Súrrealistarnir hafa ætíð hugleitt mikið þetta óstjórnlega afl mannsins, sem er jafnframt sterkast og æðst allra hans tilfinninga. Hvernig þetta þjóðfélag hefur reynt að hefta ástina á alla vegu og hvernig hún er síðan virkt í hinum ýmsu afbökuðu formum: óstöðvandi þunglyndi, eirðarleysi, bílafægingum og eldhúspússi, iþróttamaníum, ofstæki, hatri og ofbeldi. Þessar „tilfinningar" eiga allar sínar eðlilegu skýringar í kapítalísku þjóðfélagi, en ástin ekki nema sem geltur þræll kirkjunnar og siðferði hennar.

í bók sinni „L'AMOUR FOU" segir André Breton, einn helsti leiðtogi súrrealistanna: „Ást, eina sanna ást, holdleg ást, ég dái þig, get aldrei hætt að dá þinn skæða skugga, þinn banvæna skugga. Og það mun koma sá dagur sem maðurinn mun viðurkenna þig sem sinn eina dómara, og mun virða þig i öllum þínum dularfulla afbrigðleik, sem þú sveipar hann með."

Kvikmyndin „Veldi tilfinninganna" (eða AI NO CORRIDA eins og hún hét upphaflega á frummálinu, þ.e. Astarat) eftir Nagisa Oshima, nær mjög langt í því að túlka þessi orð Bretons, þótt staður og stund séu allt annar. Oshima fjallar nefnilega í mynd sinni um hina sönnu holdlegu ást, með öllum sinum erfiðleikum til uppdráttar, í ofsafenginni leit sinni aö sifellt nýju formi og túlkun, að sterkari ástríðum og afbrigðum að hinni fullkomnu fullnægingu, sem getur varla þýtt annað en dauðann. Samfarirnar verða því tákn endalausrar lífsbaráttu, sem að lokum er fullnægt.

Sagan segir frá ungri stúlku, sem kemur sem vinnukona inn á velstætt heimili. Af vinnufólkinu er hún ásökuð fyrir að hafa aður unnið sem gleðikona og ein geishan reynir strax að fá hana til lags við sig, og til þess að fá hana til þess að þýðast sig, leyfir geishan henni að koma með sér að njósna um húsbændurna. Unga stúlkan hrifst strax af húsbónda sinum. Þegar hann kemur að henni við vinnu sína og stingur hendinni upp undir pilsið hennar, þá svarar hún hreinskilnislega og með óvenju mikilli ástúð, sem kemur honum á óvart. Innan skamms eru þau orðin elskendur, og það verður fljótlega hann, sem getur ekki án hennar verið, en ekki öfugt eins og það var í upphafi. Þau hverfa á brott frá heimili hans, til þess að geta notist betur og gefa sig hvort öðru á vald með viðeigandi athöfn (hvort sem hún var nú sönn eður ei, enda skiptir það ekki máli). Viðstaddar eru geishur eins og allstaðar, ímynd borgaralegrar úrkynjunar sem reyna að notfæra sér ástarleik elskendanna til þess að þær sjálfar geti veitt líkama sínum fullnægingu.

Þau lofa að elska hvort annað til dauðadags og siðan hefjast stanslausar ástarsenur. Hún elskar hann til hins itrasta, hælir honum, ögrar, hótar og æsir eftir því sem með þarf. Hann stríðir henni og lætur vel að henni og elskar hana aftur og aftur þar til hann er að þrotum kominn, en þá tekur hún við. Þau geta vart slitið sig frá hvort öðru. En í þessu þjóðfélagi þarf fólk á peningum að halda til þess að lifa, svo hún tekur það ráð að hverfa nokkra stund og selja sig gömlum viðskiptavini svo peningavandamál verði ekki til þess að stöðva þennan óhemjufulla ástarleik þeirra. Hann fer svo til konu sinnar og liggur með henni, þótt hann hafi lofað því að svo skyldi aldrei verða. Hún njósnar um þau um nætur eins og sárþjáð dýr og það eina sem fær hana til þess að bera þetta af, er sönnunin um það, að hann fær ekki þá fullnægingu sem hann fær hjá henni.



Lokasenan úr "Veldi tilfinninganna"



Samkvæmt venjulegri formúlu hefði henni liðist að aflifa elskhuga sinn af afbrýðissemi — en það gerist ekki, þar sem hún elskar hann allt of heitt og þráir hann einungis aftur til samlífis við sig. Og þegar hann snýr aftur til hennar eru þau aftur fullkomlega hamingjusöm í sinni einstöku ást, og hún segist viija hafa hann að eillífu inni í kvið sínum. En ástarleikir þeirra verða tryllingslegri. Sársaukinn sem þau hafa orðið vör við endurspeglast í atlotum þeirra. Hún egnir hann til þess að liggja með gömlum geishum og nýtur þess að horfa á, þau elskast út á gluggakistunni, hún vill vera barin og hann uppgötvar það að fullnæging hans er meiri þegar hún pínir hann um leið.

„Hið óvenjulega er óaðskiljanlegt frá ástinni, sérstaklega hvað einstaklingsbundnar og sameiginlegar uppgötvanir varðar. Kynfæri manns og konu dragast hvort að öðru vegna einstakra hæfileika sinna til þess að innbyrða hvort annað — í stöðugri óvissu, sem endurfæðist í sífellu, líkt og steypiflug smáfugla, sem láta fægja á sér fjaðrirnar út ystu myrkur."
André Breton

Og atið heldur áfram milli þessara tveggja holdlega ástsjúku einstaklinga. Hún er hæna hans og drottning og hann nýtur þess til fullnustu að finna fingur hennar stöðva andardrátt sinn um leið og hann fær fullnægingu. Hún verður ein eftir og óttaslegin og sker undan honum það sem hún hafði aldrei viljað skilja við sig. Ég óska ykkur æðisgenginna ásta.





Þjóðviljinn, 27.08.1978
Hlekkur á gagn